Guía de incorporación

Para comezar unha actividade agraria temos, de forma xeralizada, dúas formas de adentrarnos: pode ser que teñamos que buscar terras para implementar o noso proxecto, pero tamén pode haber unha explotación dispoñible para nós xa creada que poidamos adaptar ao noso proxecto e aos nosos gustos.

Podemos incorporarnos a unha explotación existente en solitario ou a través dalgunha forma asociativa, coa persoa titular ou con outra persoa alléa á explotación.

Nos seguintes apartados centrarémonos no primeiro dos casos, cando a busca de terras non leve aparellada unha explotación en funcionamento. Segue lendo nos seguintes apartados se tamén che interesa acceder a terras que poidan proceder dunha explotación existente.

A incorporación a unha explotación existente ten vantaxes e inconvenientes en relación á creación dunha nova. Isto evita a fase de creación da mesma, e danos acceso a coñecemento e formación práctica así como á nosa integración no contexto sectorial e territorial.

Unha ferramenta de busca de explotacións en cesión é o Banco de Explotacións do SITEGAL, que conta con un visor xeográfico onde se poden consultar as explotacións en cesión ou venta. Tamén podes atopar explotacións a través do escaparate da Bolsa Remuda da Consellería de Emprego, accedendo mediante a páxina web da Rede de Polos de Emprendemento.

Nos seguintes apartados abordaremos como acceder a terras con aptitude agraria.

Coñecer as diferentes fases nas cales se subdivide o proceso de acceso á terra permítenos identificar os elementos clave de forma máis clara e sistemática. Así, se coñecemos onde estamos será moito máis fácil saber ond precisamos de máis apoio.

A grandes rasgos as principais etapas son a de caracterización das necesidades do noso proxecto, a busca das terras que máis se asemellen a esas necesidades, o acceso a negociación coas persoas propietarias da terra, e a formalización da entrada á terra.

Aquí comeza o período de caracterización das necesidades do teu proxecto. É dicir, cales son as necesidades de terra para a nova actividade? Reflexiona sobre que cantidade de superficie precisas, a calidade do solo, a localización, as infraestruturas e servizos asociados…

É importante madurar axeitadamente a idea de proxecto e de como os diferentes elementos do puzzle, e en particular a terra, teñen que estar en equilibrio e en liña coas expectativas, obxectivos, capacidades e limitantes da persoa nova entrante.

Deixarnos aconsellar por unha entidade de apoio con experiencia e coñecemento na materia é fundamental para o éxito da nosa empresa. As entidades de apoio asumen un rol determinado de acompañamento, que dependerá das súas capacidades e nivel de implicación.

Non te frustres se topas con unha entidade que non é quen de axudarche ou darche a información que precisas. Quizáis esta entidade poida axudarche máis adiante no teu proceso de incorporación ou consolidación, pero podes seguir buscando apoios noutras!

Unha vez definidas as necesidades iniciais e a medio-longo prazode terra, hai diferentes estratexias e ferramentas para buscar e seleccionar as terras necesarias.

De onde partimos?

o Pode ser que, ben sexa porque as herdaches ou porque algún día tiveches a oportunidade de compralas, teñas terras en propiedade. Pero… sabes o que se pode facer en/con elas? Alinéase coa túa idea de negocio? Ou é mellor atopar unha base territorial distinta? Cal pode ser a finalidade das terras que temos é unha pregunta importante a facerse ao comezo, porque pode ocorrer que estas non sexan as máis acaídas para a actividade que queremos desenvolver!

o E se non tes terras… onde e como as podes buscar? Será moito máis sinxelo buscalas se xa sabes cal será a orientación produtiva do teu negocio. Está claro: non precisaras terras de igual calidade nin en iguales dimensións se vas a producir castañas para transformalas a fariña que se vas a producir leitugas baby leaf.

Cando contamos con terras en herdanza hai unha compoñente afectiva que pode ter moito peso en certos casos. É importante plantexarse cales son as motivacións reais que nos levan a iniciar a actividade. Realmente a xestión directa pola nosa parte será a máis axeitada, ou sería preferible ceder as terras a persoas que as xestionen máis de acordo ás súas características?

• Busca de terras

O mercado de terras rústicas caracterízase pola súa opacidade e dificultade para acceder á información. Esta en moitos casos é só accesible a nivel local e mesmo só por parte dunhs poucas persoas. As ofertas «visibles» ou máis accesibles son unha parte pequena das terras potencialmete dispoñibles. Por iso, canto máis coñecemento e contactos teñas a nivel local, máis recursos poderás coñecer. Para isto, busca unha entidade de aconsellamento que saibas que ten contacto con axentes locais, sobre todo se ti non os tes. Hai entidades que traballarán ofrecéndoche información xenérica como inmobiliarias, axentes mediadores, pero tamén outros lugares típicos de información coma bares, taboleiros de anuncios de distintos espazos públicos, tendas de cooperativas, etc. Esta información pode ser de un grande valor, sobre todo cando descoñeces aqueles lugares onde che gustaría ter o teu negocio.

Debes saber que a integración nos fluxos de información e redes a nivel local é moi vantaxosa no proceso de instalación da túa actividade. Así, procurar terras a nivel local é unha oportunidade para introducirte nas redes sociais no contexto local e nas súas dinámicas. Esta será unha oportunidade para comezar e indagar a posible acollida da túa actividade na zona onde emprendas.

Tamén existen ferramentas en liña actualmente que dan información sobre terras terras dispoñibles, como pode ser o caso do noso visor, ou outros como o de Aterra, en donde podes atopar información de terras a nivel local, así como anunciar unha posible busca de terra nun lugar concreto.

O acceso á terra pode materializarse a través de diversas vías. É importante reflexionar sobre puntos a favor e en contra de cada modalidade dispoñible, que son específicos para cada persoa e proxecto produtivo a desenvolver e contexto.

Normalmente, as vías máis comúns de acceso á terra son a herdanza, a compra ou o aluguer, sen esquecer as cesións e permutas. Inda que acceder a terras en propiedade poida ser unha das alternativas máis atractivas, son moitas as dificultades para adquirir un terreo se non se conta coas capacidades necesarias. Descubre outras opcións e como acceder a elas a través dos exemplos que te propoñemos.

Sendo a confianza entre as partes un elemento fundamental para garantir a estabilidade no acceso á terra, cómpre reducir ao máximo os riscos de ruptura dos acordos. Os proxectos agrogandeiros son sempre a medio-longo prazo, esixen esforzo e na maioría dos casos certo nivel de investimento. É preciso protexer esta nova aposta con algún tipo de acordo formal que deslinde axeitadamente os deberes e dereitos das diferentes partes involucradas.

Cando menos, son tres os aspectos sobre os que incidir nesta fase:

o As actuacións físicas que, de se-lo caso, son necesarias para acondicionar os terreos para a actividade que pretenda desenvolverse.

o A normativa en vigor a considerar para a execución da actividade futura e/ou das actuacións de acondicionamento necesarias para levala a cabo.

o Lembra sempre ter en conta as posibles axudas ás que optar para acometer os investimentos e melloras necesarias, así como outro tipo de incentivos que poidan ser excluíntes con respecto a outros. Dedicarlle certo tempo de estudo e valoración é sempre unha boa opción se queremos coidar como facemos as cousas.

Na maioría dos casos a conformación da base territorial é un proceso longo. Como persoa nova entrante, irás accedendo a terras de forma paulatina. Por ese motivo, o razoable é prever que, logo da fase de instalación na que o obxectivo é acadar a superficie suficiente para comezar, sexa necesario continuar aumentando a superficie da explotación. Se durante o proceso de busca as tuas opcións consideraban a expansión, á hora de reaxustar teralo máis fácil.

No caso de que non fora posible achegarte á opción máis ideal uns reaxustes poden ser os adecuados, e xa non só a nivel territorial, se non tamén a nivel de estratexia.

Deixate aconsellar, visitando outras explotacións de características similares á túa, falando con axentes do territorio, con persoal técnico das administracións, de sindicatos… toda axuda e boa, e guiarate cara á mellor opción para ti.

Descubre o que poden facer por ti!

A nivel da propiedade privada individual, a realidade fragmentada do territorio galego que tradicionalmente se ten visto como un atranco, ten aspectos tanto positivos como negativos á hora de facilitar a incorporación das NE.

Noutras zonas a terra agraria concéntrase en relativamente moitas menos mans, polo xeral nas de agricultores/as en activo e sobre todo nas de quen contan con maior base territorial, polo que a oferta de terras é máis ríxida e, de existir, adoita ter unha demanda mellor posicionada para acceder a ela, tanto a nivel económico como de relacións persoais –sexa por sucesión familiar ou outros agricultores veciños-. A realidade galega ofrece moitas máis opcións do lado da oferta de terras, con moitas persoas propietarias non produtoras que potencialmente poden estar dispostas ou interesadas en ceder as súas terras (por algunha vía), o cal entra en combinación con dinámicas de abandono de parcelas en moitas zonas de Galicia, síntoma, entre outras circunstancias, de pouca competencia do lado da demanda.

Para facernos unha idea, cada persoa propietaria posúe na nosa comunidade arredor de seis parcelas que suman un total de 1,2 hectáreas (é dicir, pouco máis de 0,2 ha por parcela). Ademais, un terzo delas posúen só unha parcela, e máis da metade só tres ou menos. Esta é a demostración cuantitativa do xa tópico minifundismo presente no país. Como resultado desta fragmentación, en máis dun 70% dos concellos galegos, o número de titulares catastrais supera ao de residentes.

Os montes comunais, que tamén son unha forma de propiedade privada pero colectiva, supoñen un cuarto da superficie total de Galicia, e están xestionados polas comunidades veciñais de cada monte, que ascenden a un total de 2.800.

A grandes rasgos, na nosa comunidade as posibilidades de acceder a unha parcela inclúen:

· Compra-venda. O mercado de terras está en aumento na nosa comunidade, sobre todo nas provincias de A Coruña e Lugo, o cal pode ser unha oportunidade ao incentivar aos propietarios a manter dito movemento.

· Arrendamentos e cesións. Na actualidade, só un 41% da Superficie Agrícola Utilizada en Galicia é propiedade das explotacións que a xestionan (un 52% en España), réxime especialmente preferido no caso das explotacións máis grandes, que chegan a ter en arrendamento ata un 70% da súa SAU. Os mecanismos de cesión temporal do uso están plenamente asentados e son xa o medio principal de acceso á terra para as explotacións agrarias galegas. Este feito semella positivo para favorecer o acceso á terra ás persoas NE, na medida en que o arrendamento se presenta como unha vía prioritaria.

· Banco de Terras de Galicia. Inda que so xestione un 1% da superficie galega, este instrumento nas que conta con parcelas, que ademais tenden a concentrarse, polo de agora, nas parroquias nas que se teñen executado procesos parcelaria.

Ler máis